Bookmark and Share

Ruimte voor duurzame innovatie

Chemie is in de bestaande haven verreweg de belangrijkste exportsector. De 44 (petro-) chemische producenten in het havengebied genereren 20 procent toegevoegde waarde van de totale Nederlandse chemische industrie. Deze was in 2011 goed voor een exportwaarde van circa 71 miljard euro. Met Maasvlakte 2 is het aannemelijk dat de exportrol van de Rotterdamse chemische sector sterk blijft.

300 hectare voor chemie

In de eindsituatie, rond 2035, wordt zo'n 300 hectare op Maasvlakte 2 ingenomen door chemiegerelateerde bedrijvigheid. Net als voor heel Maasvlakte 2 ligt ook hier de lat voor duurzaamheid hoog. De voorbereiding van het in de markt zetten van de chemieterreinen begint met het verkennen van duurzame innovatie in de chemische sector.

De ontwikkelingen in de chemische industrie gaan razendsnel. Voorbeelden als biodiesel op basis van algen of ethanol als brandstof gemaakt uit gft-afval zijn niet langer luchtkastelen. De chemische industrie op Maasvlakte 2 zal mede gebaseerd zijn op dit soort innovatieve technieken.

Duurzame innovatie

Een van die innovaties is het gebruik van bacteriën die biologisch restafval omzetten in suiker. Zo wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar speciale bacteriën in olifantenontlasting. Die blijken van het taaie gras dat olifanten eten suiker te kunnen maken. Om vervolgens van die suiker brandstof te maken is een relatief kleine stap. Chemische bedrijven zijn bezig deze bacteriën op grote schaal te kweken. Tuinafval, maaisel en ander biologisch restafval dat nu vaak in verbrandingsovens terecht komt kan daarmee in de toekomst duurzaam verwerkt worden. De suikers die uit het plantaardige afval vrijkomen worden omgezet in alcohol en vervolgens biobrandstof. Het produceren van deze volgende generatie duurzame brandstoffen zou heel goed ruimte kunnen krijgen op Maasvlakte 2.

De verwachting is dan ook dat de Rotterdamse industrie in toenemende mate biobrandstoffen, bijvoorbeeld geproduceerd middels algen, gaat verwerken. Die algenkwekerijen zelf komen waarschijnlijk niet op Maasvlakte 2 terecht. Wel ligt het voor de hand dat de producten uit deze kwekerijen hier worden verwerkt. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de productie van hoogwaardige chemische producten uit plantaardige reststromen, die nu nog naar de veevoederindustrie gaan. Het Havenbedrijf gaat er vanuit dat de huidige chemische industrie zich opmaakt voor een ingrijpende duurzame omslag. Als gevolg krijgt Maasvlakte 2 waarschijnlijk een cluster van bedrijven die allemaal werken met groene grondstoffen of die gebruik maken van elkaars restproducten. Dat betekent nieuwe ladingstromen en vraag naar opslagruimte. Maasvlakte 2 is bij uitstek geschikt hier de ruimte en mogelijkheden voor te bieden.

Hoewel de ontwikkelingen snel gaan zal deze omslag zich niet binnen vijf jaar voltrekken. Op de lange termijn zal echter een geïntegreerd cluster van moderne bedrijven ontstaan. Dit cluster gebaseerd op de nieuwe generatie bio-grondstoffen wordt dan via pijpleidingen geïntegreerd met de meer klassieke chemische bedrijven. Maasvlakte 2 legt de lat hoog. Dat betekent op het juiste moment in actie komen. De chemische industrie neemt zelf de initiatieven. Maasvlakte 2 biedt de randvoorwaarden.

Energie voor de toekomst

De vraag naar elektriciteit stijgt. Deze vraag wordt niet alleen ingegeven door een groeiende welvaart, maar naar verwachting ook door de opkomst van elektrisch rijden. Het voorgaande kabinet heeft in haar toekomstplannen (SEV III) Maasvlakte 2 aangewezen als optimale locatie voor nieuwe energiecentrales. Het Havenbedrijf is ook in dit opzicht ambitieus en wil deze rol uitsluitend vervullen met waterstofelektriciteitscentrales. Het grote voordeel van deze centrales is dat CO2 wordt afgevangen en opgeslagen. Bovendien is het geproduceerde synthesegas en waterstofgas zowel schone grondstof voor energiecentrales als voor moderne chemische fabrieken in het toekomstige 'groene cluster'. De achtergrond van deze keuze is strategisch. Steenkool als basisgrondstof voor synthesegas raakt de eerste twee eeuwen niet uitgeput. Olie daarentegen is over zestig jaar echter nagenoeg verdwenen. Bijkomend voordeel is dat steenkool overal op de wereld gewonnen wordt. Afhankelijkheid van olie en gas maakt kwetsbaar, omdat het slechts in een beperkt aantal landen voorhanden is.

Hoe werkt een waterstofelektriciteitscentrale?

Een waterstofelektriciteitscentrale zet in een vergassingsinstallatie brandstoffen als steenkool of biomassa om in waterstof en CO2. De CO2 wordt voor 80 tot 90 procent uit het proces gehaald voor opslag. De schone waterstof is de brandstof voor elektriciteitscentrales.

CO2-afvang

Bij het verbranden van steenkool komt het broeikasgas CO2 vrij. Dit gas is mede verantwoordelijke voor de opwarming van de aarde. Om die reden wil Rotterdam graag spin in het Noordwest-Europese web zijn leidingen zijn voor transport van CO2 naar lege olie- en gasvelden in de Noordzee. Maasvlakte 2 kan ook voorzien in CO2-terminals voor schepen die CO2 komen brengen. De twee nieuwe energiecentrales op de huidige Maasvlakte gaan een proef uitvoeren met afvang en opslag van CO2 op de Noordzee. Als deze slaagt kan de volgende stap gezet en Rotterdam uitgroeien tot belangrijk knooppunt voor transport en overslag van CO2. Voorwaarde is wel dat het kostenmechanisme verandert. Nu is het nog goedkoper om emissierechten te verhandelen. De afvang en opslag van CO2 krijgt daardoor nog geen serieuze impuls. Het Havenbedrijf verwacht positieve ontwikkelingen op dit vlak. In Europa worden in de nabije toekomst meer dan tien grote CO2-afvang- en opslagprojecten opgezet. De proef in Rotterdam is er daar één van. Ook wordt er wereldwijd volop geëxperimenteerd met waterstofelektriciteitscentrales met CO2-afvang. Wanneer Rotterdam dit type centrales krijgt moet de toekomst uitwijzen. Wel is duidelijk dat de Rotterdamse haven met Maasvlakte 2 klaar is voor deze ontwikkeling.

Tankopslag

Tussen 2015 en 2035 wil het Havenbedrijf 100 hectare op Maasvlakte 2 vullen met groene chemie. De marktverkenning naar geïnteresseerde bedrijven hiervoor start ruim daarvoor. Tot 2035 vindt nog eens 200 hectare invulling plaats door schone energiecentrales met CO2-afvang. Daarnaast groeit de vraag naar ruimte voor tankopslag voortdurend. Bedrijven willen in het logistieke knooppunt Rotterdam een vestiging, om zo een positie in Europa op te bouwen. Nu is er nog ruimte in het bestaande havengebied, maar in de toekomst is hiervoor ook ruimte nodig op Maasvlakte 2.

Windenergie

Behalve de nieuwe terreinen op Maasvlakte 2, is er ook nog de ruim tien kilometer lange zeewering. Die biedt mogelijk ruimte voor windenergie. In 2009 is een convenant gesloten waarin afspraken zijn gemaakt met de overheid en milieuorganisaties. Aan het bestaande vermogen van 150 megawatt dat nu al in de haven staat, voegt Maasvlakte 2 de komende jaren nog eens 150 megawatt toe. In totaal genoeg stroom voor 180.000 huishoudens.